پالیزبوک

مزاج شناسی چیست ؟

مزاج شناسی

مزاج شناسی چیست و چه کاربردی در طب سنتی دارد؟ تست مزاج شناسی

مقدمه

مزاج شناسی چیست؟ مزاج شناسی علمی بسیار وسیع و گسترده برای تشخیص و درمان مشکلات جسمی و روحی است زیرا تمامی جنبه های زندگی ما تحت تاثیر طبیعت بدنمان قرار دارد و هر نوع غذایی که می خوریم بر تمامی اعضای بدن ما از مغز و اعصاب گرفته تا قلب و معده و کبد و کلیه ها تاثیر گذار است.

مزاج چیست؟

مفهوم مزاج یکی از مفاهیم کلیدی است که از یک سوی در پزشکی و طبیعیات قدیم و از سوی دیگر در مباحث فلسفی به ویژه در حوزه نفس شناسی، نقش مهمی را ایفا می‌کرده است. از نظر قدما، مزاج کیفیتی است که در اثر واکنشِ میان عناصر اربعه جسم حاصل شده است. امروزه نیز شناخت طبع و مزاج یکی از راه‌های شناخت ویژگی‌های جسمی و روحی خود و دیگران است.

مزاج شناسی در طب سنتی :

مزاج در طب سنتی ایران، مفهومی کلیدی در تعریف سلامت و بیماری انسان است و به زبان ساده بر پایه این فلسفه، هر موجودی اعم از جاندار و بی جان، از ترکیب ارکان به عنوان مواد اولیه با کیفیت‌های متفاوت و به نسبت‌های مختلف تشکیل شده است. در این تعریف، مزاج و در صد ترکیبی هیچ دو انسانی با یکدیگر یکسان نمی‌باشد، همان طور که اثر انگشت هیچ دو فردی یکسان نیست. بر اساس این نظریه، در یک طبقه بندی بالینی، افراد سالم و بیمار با در نظر گرفتن علائمی مانند رنگ چهره، حرارت بدن، خصوصیات نبض، وضعیت جسمی و روحی، کیفیت مواد دفعی و غیره، در ۹ گروه مختلف قرار می‌گیرند. منظور از این دسته بندی، آموزش و تسهیل در تفکیک خصوصیات افراد است تا با ساده سازی، افرادی را که از نظر خصوصیات کلی بیشترین شباهت را به یکدیگر دارند در یک گروه قرار داده و مورد مطالعه قرار دهند.

نکته مهم در این است که در مبانی طب سنتی ایران، هر ماده خوراکی اعم از غذا‌ها و دارو‌ها نیز دارای مزاج خاصی هستند که با توجه به نحوه تأثیر خود در تعامل با بدن مصرف کننده قرار می‌گیرند. بر این اساس تمامی موادی که مورد مصرف انسان قرار می‌گیرند در یکی از شش دسته؛ غذای مطلق، دوای مطلق، غذای وایی، دوای غذایی، دوای سمی و سم مطلق قرار دارند. از دید حکما غذا‌ها علاوه بر تأمین سوخت و ساز بدن، اثرات منفی و مثبت بر اعضای مختلف بدن دارند و جسم و روان شخص را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

مزاج شناسی چیست

مزاج شناسی به ما چه کمکی می کند ؟

مزاج شناسی به ما کمک می‌کند بتوانیم نحوه‌ی تغذیه، ورزش و نوع پوشش خود را انتخاب کنیم. انواع مزاج را می توان از روی ظاهر افراد حدس زد مثلا کسانی که طبع گرمی دارند اندام هایشان بزرگ و قویست و مزاج های سرد اندام ظریف و کوچک دارند.

دانلود کتاب مجربات باقر

مزاج شناسی در میان چه کسانی مرسوم بود ؟


اعتقاد به مزاج از دیرباز میان طبیبان از یک سوی و فلاسفه و متکلمان از سوی دیگر رایج بوده است. سقراط حکیم بزرگ یونانی همه خوراکی‌ها را در چهار دسته گرم، سرد، خشک، و‌تر دسته بندی کرد و معتقد بود که سلامتی حاصلِ حفظ تعادل در این چهار دسته است. بعد از او دیگر حکیم یونانی، جالینوس نظریات او را تنظیم و نظریه اخلاط اربعه را عرضه کرد. قرن‌ها بعد، ابن سینا دانشمند بزرگ ایرانی، یافته‌های حکیمان قدیم در این زمینه را نظم بخشید و به همراه نظریات و یافته‌های خود در کتابی به نام «قانون» بیان کرد. او در این کتاب نُه نوع مزاج را برای آدمیان در نظر گرفته است که عبارت اند از سرد، گرم، تر، خشک (مزاج‌های مفرد)، سرد و تر، سرد و خشک، گرم و تر، گرم و خشک (مزاج‌های مرکب)، و مزاج معتدل.

تست مزاج شناسی براساس انواع مزاج ها

در اصطلاح طبیعیات قدیم، به صفرا، دم، بلغم، و سودا اخلاط اربعه گفته می‌شود. حیوانات و انسان ها، از طبیعت تغذیه کرده و پس از هضم و جذب مواد خورده شده آن‌ها را به این اخلاط اربعه تبدیل می‌کنند، که با آن‌ها توان حرکت و رشد اندام‌ها و یا بازسازی اعضای آسیب دیده ممکن می‌شود. خلط از نظر قدما، ماده‌ای مرطوب و روان است که غذا در نخستین مرحله، به آن تبدیل می‌شود. این اخلاط اربعه نیز مانند عناصر چهارگانه طبیعت، ویژگی‌هایی از حیث گرمی، سردی، رطوبت، و خشکی دارند؛ صفرا گرم و خشک، دم گرم و تر، بلغم سرد و تر، و سودا سرد و خشک است.

بدن انسان از ترکیب عناصر اربعه (آب، هوا، خاک، آتش) ساخته می‌شود، ولی با اخلاط اربعه اداره (رشد و نمو) می‌شود و به تناسب فقدان یا وجدان هرکدام از این مواد، بدن انسان ویژگی خاصی را از خود بروز خواهد داد. درصورتی که میزان و نسبت این مواد در بدن متناسب باشد، مزاج معتدل خواهد بود. ولی اگر هرکدام از این مواد از حد مزاج معتدل فراتر رود، فرد دارای آن مزاج خاص خواهد شد. مثلاً، اگر مقدار صفرای موجود در بدن فرد به نسبت میزانِ صفرای موجود در بدن فرد دارای مزاج معتدل بیشتر باشد، فرد مورد نظر دارای مزاج صفراوی خواهد شد و به همین ترتیب بقیه مزاج‌ها نیز از این قانون تبعیت می‌کنند. بدین ترتیب از برایند اخلاط چهارگانه در بدن آدمی، مزاج‌های متفاوتی پدید می‌آید (چهار مزاج مفرد و چهار مزاج مرکب و یک مزاج معتدل) که هرکدام از درجاتی متفاوت از گرمی، سردی، خشکی و تری بهره‌مند هستند و باعث ایجاد تفاوت هایی، حتی در ویژگی‌های ظاهری افراد، می‌گردند. پس بدین ترتیب انواع مزاج‌ها را می‌توان به شکل ساده و به صورت ذیل تعیین کرد.

مزاج شناسی چیست

عناصر چهارگانه و مزاج

عناصر چهارگانه (ارکان اربعه)، شامل آب، باد، خاک و آتش هستند. از واکنش این چهار عنصر دو نتیجه حاصل می‌شود:

۱. مزاج معتدل.
۲. مزاج نامعتدل.

همچنین گرمی، سردی، تری و خشکی مزاج حاصل قوای اولیه عناصر است.

۱. مزاج گرم (آتش).
۲. مزاج سرد (خاک).
۳. مزاج ‌تر (آب).
۴. مزاج خشک (باد).

از تأثیر ارکان چهار گانه بر هم به ترتیب زیر مزاج‌های مختلف ایجاد می‌شود:

۱. گرم و خشک (آتش) گرم و‌تر (هوا) = گرم (خشکی و تری یکدیگر را خنثی می‌کنند)

۲. گرم و خشک (آتش) سرد و‌تر (آب) = معتدل (گرمی و سردی خشکی و تری یکدیگر را خنثی می‌کنند)

۳. گرم‌تر (هوا) سرد و‌تر (آب) =‌تر (گرمی و سردی یکدیگر را خنثی می‌کنند)

۴. گرم و‌تر (هوا) سرد و خشک (خاک) = معتدل

۵. سرد و‌تر (آب) سرد و خشک (خاک) = سرد

۶. گرم و خشک (آتش) سرد و خشک (خاک) = خشک

مزاج شناسی چیست

تا کنون پنج مزاج گرم، سرد، خشک،‌تر و معتدل ایجاد شد، حال در نظر بگیرید که هر یک از این ارکان چهارگانه بر رکن مقابل خود غلبه پیدا کند به عنوان مثال صد واحد آتش و یک واحد آب بر هم اثر بگذارند، آتش غلبه کرده و اثری از آب باقی نمی‌ماند و مزاج حاصله همان طبع آتش یعنی گرم و خشک خواهد بود، لذا چهار مزاج دیگر معادل طبع عناصر (ارکان) چهارگانه حاصل می‌شود که عبارتند از گرم خشک، گرم و تر، سرد و تر، سرد و خشک.
۱. گرم و خشک: این افراد طعم دهانشان ابتدای صبح تلخ است و افرادی علاقمند به مدیریتند و زود عصبانی می شوند اما عصبانیتشان دوام ندارد و گرمایی هستند و فعالیت بدنی زیاد دارند و باید از خوردنی های سرد استفاده کنند تا دچار مشکل نشوند.
۲. گرم و‌تر :این افراد خوش اخلاقند و فشار خونشان بالاست و اشتهای خوب دارند و زیاد می خوابند. کارهایشان را در صورت یادآوری مکرر به خوبی انجام می دهند و درگیری فکری زیاد دارند و جوش های پوستی زیادی می زنند پس باید مواظب خوراک شان باشند
۳. سرد و‌تر : این افراد دارای اشتهای خوب و اخلاق خوب هستند و اضافه وزن دارندو چربی بدن آنها زیاد است. انرژی انجام کاری ندارند. رطوبت بدنشان زیاد است و با وجودی که زیاد غذا نمی خورند، چاق می شوند. سوخت و ساز بدنشان پایین است.
۴. سرد و خشک :این افراد کارهایشان را خوب انجام نمی دهند و فعال نیستند و انرژیشان پایین است. پوستشان تیره و کم خونی دارند و مستعد ابتلا به افسردگی و وسواس هستند و استخوانی و لاغر اندامند

مزاج‌ها بنا بر تقسیم عقلی به دو قسم کلی تقسیم می‌شود

۱. معتدل حقیقی: که این حالت ممتنع است. به این معنی که از هرکدام از اخلاط به نسبت مساوی در عالم خارج در یک بدن وجود داشته باشد محال است و این مثال صرفاً ذهنی است.
۲. معتدل فرضی: که شایسته‌ترین مزاج برای یک موجود است.

تشخیص مزاج فقط با بررسی چند نشانه مقدور نیست و باید نشانه‌های جامع توسط طبیب ارزیابی و تفسیر شود. زیرا بسیاری از افراد سالم، نشانه‌های متضادی دارند که تحلیل و تفسیر این نشانه‌ها بر عهده پزشک آگاه و متخصص در طب سنتی است.

البته باید به این نکته اشاره کرد که بحث مزاج‌ها در طب سنتی اصیل ایرانی مبحثی بسیار پیچیده و چالش‌برانگیز است و توضیحاتی که برای هر مورد بیان شده تنها مصادیقی از پارامترهای موردبررسی هستند. تفاوت قائل شدن بین مزاج‌های ذاتی ، اکتسابی و بیماری، در نظر گرفتن همه عوامل در تشخیص صحیح مزاج فرد مانند مزاج فصل، مزاج سن، مزاج اندام‌های مختلف بدن و … ازجمله مواردی است که از اهمیت به سزایی در مقوله مزاج شناسی برخوردارند.

در حال حاضر در دانشکده‌های طب ایرانی، پژوهش‌های متعددی جهت استانداردسازی روند شناسایی مزاج در حال انجام است.

مزاج شناسی چیست

دیدگاه‌ها (0)

  • دیدگاه های غیر مرتبط و اسپم تایید نخواهند شد.
  • دیدگاه های حاوی الفظ رکیک، بی احترامی به ادیان و قومیت ها تایید نخواهند شد.

*
*